dr hab. Grażyna Kubica-Heller

stanowisko: adiunkt
e-mail: grazyna.kubica-heller@uj.edu.pl

Dla mnie socjologia jest teoretycznym zapleczem antropologii społecznej, którą uprawiam oraz sposobem na uczestnictwo w życiu publicznym, bo dla mnie nauka to przede wszystkim działalność intelektualna zaangażowana społecznie. Kiedy nie pracuję naukowo, staram się "ogarniać" życie rodzinne, a także aktywnie działać na rzecz mniejszości: kobiecej, homoseksualnej, protestanckiej, śląskiej, żydowskiej. 

W życiu fascynuje mnie obserwowanie jego różnorodności: piękna post-industrialnego krajobrazu fabrycznych ruin, ludzkiej kreatywności w działkowych urządzeniach i domkach, a przede wszystkim poznawanie ludzi, fotografowanie ich twarzy i rejestrowanie ich opowieści, a potem nadanie im nowego znaczenia i pokazanie światu.

dr hab. Grażyna Kubica - adiunktka w Zakładzie Antropologii Społecznej. Pochodzi ze Śląska Cieszyńskiego. Interesuje się problematyką śląską, ewangelicką i żydowską oraz antropologią polityczną, wizualną, feministyczną oraz historią dyscypliny. Oprócz pracy naukowej zajmuje się także literaturą faktu, fotografią i filmem dokumentalnym. Jest członkinią European Association of Social Anthropologists (przez dwie kadencje zasiadała w Executive Committee tego stowarzyszenia), Polskiego Towarzystwa Socjologicznego (pełni funkcję wiceprzewodniczącej Zarządu Sekcji Antropologii Społecznej PTS), Polskiego Instytutu Antropologii (jest członkinią-założycielką) oraz kilku innych towarzystw naukowych. Angażuje się także w prace organizacji pozarządowych związane z projektami historii mówionej na Ukrainie i Śląsku Cieszyńskim. Została uhonorowana Nagrodą KLIO za książkę historyczną, Nagrodą im. Narcyzy Żmichowskiej, Nagrodą Indywidualną Rektora UJ oraz kilkukrotnie nagrodą zespołową.

Zainteresowania naukowe

  • badania terenowe na rodzinnym Śląsku Cieszyńskim dotyczące szeroko rozumianej antropologii politycznej,
  • historia antropologii, a szczególnie biografia i twórczość Bronisława Malinowskiego, Marii Czaplickiej oraz innych badaczy z nim związanych;
  • antropologia wizualna i film etnograficzny, pogranicza literatury i antropologii (proza etnograficzna), refleksja feministyczna, historia mówiona, problematyka śląska, protestancka i żydowska.

Publikacje

Najważniejsze książki:

  • (współredakcja z Royem Ellenem, Ernestem Gellnerem i Januszem Muchą), Malinowski between Two Worlds, Cambridge Univ. Press 1988, s. xxvi + 261.
  • Luteranie na Śląsku Cieszyńskim, studium historyczno-socjologiczne, Bielsko-Biała 1996, s. 104; Wstęp Jana Szczepańskiego.
  • (Wstęp i opracowanie:) Bronisław Malinowski, Dziennik w ścisłym znaczeniu tego wyrazu, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2002, s. 90 + 702.
  • Siostry Malinowskiego, czyli kobiety nowoczesne na początku XX wieku, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2006, s. 464.
  • (współredakcja z Marcinem Lubasiem), Tworzenie i odtwarzanie kultury. Tradycja jako wymiar zmian społecznych. Studia z dziedziny antropologii społecznej, Seria Antropos, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2008, s. 233.
  • Śląskość i protestantyzm. Antropologiczne studia o Śląsku Cieszyńskim, proza, fotografia, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2011.
  • (współredakcja z Haliną Rusek), Granice i pogranicza: państw, grup, dyskursów... Perspektywa antropologiczna i socjologiczna, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2013, s. 1-358.
  • (współredakcja z Katarzyną Majbrodą), Obserwatorki z wyobraźnią. Etnograficzne i socjologiczne pisarstwo kobiet, Archiwum Etnograficzne, t. 57, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Wrocław 2014, s. 481.
  • Maria Czaplicka, płeć, szamanizm, rasa. Biografia antropologiczna, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków

Najważniejsze artykuły (wybrane dostępne na Academia.edu):

  • All Souls' Day in Polish Culture: Sacred or Secular?, „Journal of the Anthropological Society of Oxford" 1986, t. XVII, nr 2, s.110-125.
  • Catholic Crosses, and Jewish Void: The Polish Landscape and Its Religious Dimension, MESS 2000, vol. 4, p. 91-100.
  • The mysterious life of personal documents. Bronisław Malinowski and his diaries, in: J. Mucha, D. Kesler, W. Wincławski (red.), Mirrors and Windows, Essays in the History of Sociology, Toruń 2001, s. 285-296.
  • Construction of the "Other" in the borderland community. The category of people "from-here" and "not-from-here", in: M. Buchowski, B. Chołuj (red.), The Construction of the Other in Central Europe. Discourses, political strategies and social practice, Frankfurt, Słubice, Poznań 2001, s. 155-174.
  • Kulturowy wymiar umierania. Rytuał pogrzebowy i stosunek do śmierci śląskich luteranów, w: Z. Pasek (red.), Doskonałość-Zbawienie-Rodzina. Z badań nad protestantyzmem, WiR Partner, Kraków 2005, s. 255-273.
  • Argonauci, Trobriandy i kula z perspektywy stulecia, (wstęp) w: B. Malinowski, Argonauci Zachodniego Pacyfiku, PWN, Warszawa 2005, p. XI-L.
  • Tęczowa flaga przeciwko wawelskiemu smokowi. Kulturowa interpretacja konfliktu wokół krakowskiego Marszu dla Tolerancji, „Studia Socjologiczne" 2006, nr 4 (183), s. 69-106 [tłumaczenie na język litewski]
  • „Taki Krakauer prawdziwy" – krakowskie korzenie Feliksa Grossa, „Kultura i Społeczeństwo" 2006, t. L, nr 3, s. 31-78.
  • A Good Lady, Androgynic Angel, and Intrepid Woman: Maria Czaplicka in Feminist Profile, w: D. F. Bryceson, J. Okely, J. Webber (red.), Identity and Networks. Fashioning Gender and Ethnicity Across Cultures, Berghan Books, New York-Oxford 2007, p. 146-163.
  • Milczenie i dominacja. Przemilczenia międzykulturowe w perspektywie socjologicznej i antropologicznej, w: Przemilczenia w relacjach międzykulturowych, red. J. Goszczyńska, G. Szwat-Gyłybowa, Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, Warszawa 2008, s. 95-109.
  • A Rainbow flag against the Cracow Dragon. Polish Responses to the Gay and Lesbian Movement, w: L. Kurti, P. Skalnik (red.), Postsocialist Europe. Anthropological Perspectives from Home, Berghann Books, European Association of Social Anthropologists' Series, New York-Oxford 2009, s. 118-150.
  • Przeciw heteronormie. Lesbijki i geje w przestrzeni publicznej, "Czas Kultury" 2010, nr 4, s. 22-29.
  • The High Price of a Professional Career: the Polish-British Anthropologist Maria Czaplicka, w: Imaginative women in European anthropology, red. Laura Assmuth, Marja-Liisa Honkasalo, Berghann Books, Oxford (w redakcji).
  • Działka w ścisłym znaczeniu tego wyrazu - studium przypadku z Beskidu Śląskiego, w: Dzieło-działka (interdyscyplinarny projekt badawczy), red. Ł. Piekarska-Duraj, Muzeum Etnograficzne w Krakowie 2012, s. 84-103.
  • Badania terenowe Feliksa Grossa na żydowskim Kazimierzu w przedwojennym Krakowie - rekonstrukcja niedokończonego projektu, "Zeszyty Etnologii Wrocławskiej" 2012, t. 16, z. 1, s. 81-113.
  • II wojna światowa w pamięci społecznej śląskich ewangelików - badania biograficzne, w: Kościoły wobec totalitaryzmów, red. Jarosław Kłaczków, Wydawnictwo Marszałek, Toruń 2012, s. 91-114.
  • Lévi-Strauss jako bohater? Proza etnograficzna "Smutku tropików" i jej współczesne odczytania, w: Antropolog i jego magia, czyli nasze pożytki z twórczości Claude'a Levi-Straussa, red. Ewa Nowicka, Małgorzata Głowacka-Grajper, Nomos, Kraków 2013, s. 113-138.
  • Maria Czaplicka i jej syberyjska wyprawa, [wstęp do polskiego wydania w:] M. Czaplicka, Mój rok na Syberii, tłum. Hanna Kossak-Nowocień, Muzeum Etnograficzne w Toruniu 2013, s. 7-41. 
  • Smutek tropików i smutni artyści. Klasyczne dzieło Claude'a Lévi-Straussa jako inspiracja współczesnej polskiej sztuki konceptualnej, "Kultura Współczesna" 2013, nr 3, s. 248-262. 
  • Wytyczanie granic między nauką a literaturą: proza etnograficzna, w: Granice i pogranicza: państw, grup, dyskursów... Perspektywa antropologiczna i socjologiczna, red. G. Kubica, H. Rusek, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2013, s. 65-85. 
  • Z punktu widzenia skryby. Historia antropologii okiem jej praktyków,w: B. Bossak-Herbst, M. Głowacka-Grajper, M. Kowalski (red.), Antropologiczne inspiracje. Księga dla Profesor Ewy Nowickiej z okazji 70. rocznicy urodzin, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa: 2013, s. 78-111.
  • Społeczne biografie zdjęć terenowych, czyli antropologia wizualna archiwalnej fotografii "Lud", 2013, vol. 97, p. 57-86.
  • The Shaman's Curse. Maria Czaplicka and her Studies on Shamanism, "Shaman: Journal of the International Society for Academic Research on Shamanism", 2014, t. 22, nr 1-2, s. 27-56.
  • "The Survey of the Ghetto" in the Time of Anti-Semitism: Feliks Gross and his Unfinished Fieldwork on the Jewish Quarters of Krakow and Vilna, 1938-40, "East European Politics and Societies" 2014, t. 28, nr 2, s. 318-340.
  • Levi-Strauss as a protagonist of his ethnographic prose: a cosmopolitan view of Tristes tropiques and its contemporary interpretations, "Etnográfica. Revista do Centro em Rede de Investigação em Antropologia" 2014, t. 18, nr 3, s. 599-624.
  • "To krzyżackie plemię" i Andrzej Bobkowski, czyli protestanckie korzenie pisarza, w: Andrzej Bobkowski wielokrotnie. W 100. rocznicę urodzin pisarza, red. Krzysztof Ćwikliński, Andrzej Stanisław Kowalczyk, Maciej Urbanowski, Wydawnictwo "Więź", Warszawa 2014, s. 103-127.
  • Antropologiczny dyskurs rasowy: jego twórcy i dekonstruktorzy, Janusz Barański, Monika Golonka-Czajkowska, Anna Niedźwiedź red., W krainie metarefleksji. Księga poświęcona Profesorowi Czesławowi Robotyckiemu, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2015, s. 94-117.
  • Teoretyk "stelości", czyli Jan Szczepański o swych kulturowych korzeniach, w: Daniel Kadłubiec red., Jan Szczepański, w stulecie urodzin, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2014.
  • Maria Czaplicka: warszawska emancypantka w centrum brytyjskiej antropologii, "Zeszyty Etnologii Wrocławskiej" 2014 20, 1, s. 13-27.
  • Maria Czaplicka and her Siberian Expedition, 1914-1915. A Centenary Tribute, "Arctic Anthropology" 2015, t. 25, nr 1, s. 1-22.
  • Refleksyjność antykwaryczna, czyli polityczno-biograficzny kontekst badań nad historią antropologii (w tym także krakowskiego Zakładu Antropologii Społecznej), w: Kultura, tożsamość i integracja europejska Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Zdzisławowi Machowi na 60-lecie urodzin, red. Dariusz Niedźwiedzki, NOMOS, Kraków 2014, s. 85-105.
  • How "Native" Is My "Native Anthropology"? Positionality and Reception of the Anthropologist's Work in Her Own Community – A Reflexive Account, "CARGO - Journal for Cultural and Social Anthropology" (w druku).
  • Ucieczki z tłumaczonego świata. Proza etnograficzna Alicji Iwańskiej, w: Od New Orleans do Mississauga. Polscy pisarze w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie po II wojnie światowej (najnowsze badania), red. Beata Dorosz, Instytut Badań Literackich PAN Wydawnictwo, Warszawa 2015, s. 106-130.
  • A flâneur and ethnographer in their home city: the Krakow of Bronisław Malinowski and Feliks Gross. Remarks of a historian of anthropology, Adam Bedřich, Tomáš Retka (eds.), Rytíř z Komárova. K 70. narozeninám Petra Skalníka / Knight from Komárov. To 70th birthday of Petr Skalník. Praha 2015: AntropoWeb, s. 71-82.
  • Fotografia etnograficzna dokumentująca życie Żydów w Polsce - charakterystyka ogólna, "Etnografia Nowa" (w druku).

Obecnie realizowane projekty

  • "Antropologiczna reinterpretacja kolekcji syberyjskiej ze zbiorów Muzeum Etnograficznego w Krakowie, pochodzącej od polskich badaczy Syberii XIX wieku", kierowniczka grantu Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki realizowanego z zespołem (Andrzej Dybczak, Jacek Kukuczka, Magdalena Zych), 2016-2019.
  • "Everyday life in the shadow of a border: Women's experiences in a region cut in half. Cieszyn Silesia" - projekt badawczy i filmowy historii mówionej, kierownictwo merytoryczne (Fundacja Dobra Wola we współpracy z partnerami z Niemiec i Republiki Czeskiej). Realizacja dwóch filmów: "Żywobyci przi granicy. Babski godki z obu strón Olzy", "Żywobyci przi granicy. Babski godki o robocie we werkach".
  • "Udomowione archiwum - zarchiwizowany dom" projekt prywatny, badania historii rodzinnej przez pryzmat teorii antropologicznej.
  • "Proza etnograficzna - między antropologią a literaturą" projekt polegający na gromadzeniu informacji dotyczących literackiej twórczości antropologów oraz ich porównawczej analizie. Realizowany dzięki stypendium Fundacji Kościuszkowskiej w Columbia University, 2015.

Zrealizowane projekty

  • Grant KBN (główna wykonawczyni): „Opracowanie spuścizny naukowej i dokumentów osobistych Bronisława Malinowskiego i przygotowanie tego materiału do druku", 1 H02E 015 19 / PB 814/H02/2000/19, kierownik projektu: Janusz Mucha, 2000-2002.
  • Rothchilde Foundation Grant, koordynatorka, "Pamięć o przedwojennej kulturze żydowskiej: transkrypcja materiału archiwalnego i jego analiza" 2007-2013.
  • Stypendium Fundacji Kościuszkowskiej, Polski Instytut Naukowy, Nowy Jork, kwiecień-czerwiec 2009, badania archiwalne i historii mówionej dotyczące biografii i twórczości Feliksa Grossa.
  • Dwie indywidualne wystawy fotograficzne ("Obrazy miast różnych", Ustroń 1999, "Człowiek – z obu stron kamery. Fotografia i antropologia", Muzeum Etnograficzne, Kraków 2002).
  • "Maria Czaplicka – młodopolska muza i badaczka Syberii" wystawa fotografii terenowych i materiałów biograficznych, Muzeum Etnograficzne, Kraków 2003/2004.
  • "Krakowskie rody ewangelickie" wystawa rodzinnych fotografii, obrazów i dokumentów, Krakow 2007.
  • Historie antropologii oczami praktyków, wywiady z historykami antropologii z Polski, Austrii, Francji, Wielkiej Brytanii i USA, 2010-2012.
  • "Stacja kolejowa Krasne-Busk. Opowieści przesiedlonych kobiet" - projekt badawczy i filmowy historii mówionej, opieka metodologiczna (Fundacja Dobra Wola we współpracy z partnerami z Niemiec i Ukrainy, finansowane przez Geschichtswerk Europa). Projekt realizowany na Ukrainie w lipcu 2012, obecnie pokazy filmu w Krakowie, Warszawie, Busku i Lwowie.
  • Grant habilitacyjny KBN: "Maria Czaplicka i początki empirycznej antropologii - studium alternatywnej historii dyscypliny" (K/PBH/000065) 2011 - 2013.

Linki

Wywiad biograficzny dla Archives Audiovisuelles de la Recherche z 2007 roku: http://www.archivesaudiovisuelles.fr/1553/
Wypowiedź prof. Ryszarda Nycza o książce "Siostry Malinowskiego" nominowanej do Nagrody im. Długosza 2007: http://www.youtube.com/watch?v=JhkyW7YrLwk
Wywiad na temat tej książki dla portalu Feminoteka: http://www.feminoteka.pl/print.php?type=N&item_id=486
http://dobrawola.eu/pl/?page_id=452
Wykład w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego: "Alternatywna historia dyscypliny i biografia antropologiczna, przykład Marii Czaplickiej", 21.10.2015: https://www.youtube.com/watch?v=0Y9pBmHT7HA
Audycja radiowa (z udziałem dr hab. Anny Engelking) na temat książki o Marii Czaplickiej: http://www.polskieradio.pl/8/4795/Artykul/1580642,Maria-Czaplicka-polska-badaczka-szamanow