Prof. dr hab. Kazimierz Dobrowolski

prof. dr hab. Kazimierz Dobrowolski (1894-1987) - profesor zwyczajny socjologii i etnografii Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk. Jego naukowa działalność ulokowana jest w obrębie socjologii oraz etnologii. Do roku 1965 kierował Katedrą Socjologii i Etnologii UJ, która w roku 1970 stała się jedną z dwóch placówek naukowych tworzących istniejący do dzisiaj Instytut Socjologii UJ. Do historii nauki przeszedł jako twórca tzw. metody integralnej. Do grona Jego uczniów należą m.in. prof. dr hab. Władysław Kwaśniewicz (pierwszy dyrektor Instytutu Socjologii UJ, zmarły w 2004 roku) oraz prof. dr hab. Piotr Sztompka.

 

Fragmenty wspomnienia o prof. Kazimierzu Dobrowolskim autorstwa Jerzego B. Sobczaka; „Studia Socjologiczne", nr 3-4/1987.

"[…] Urodził się 20.12.1894 r. w Nowym Sączu. Po ukończeniu gimnazjum im. św. Jacka w Krakowie, w 1912 r. rozpoczął studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. […] W 1919 r., na podstawie rozprawy historycznej pt. ,,Dzieje kultu św. Floriana w Polsce do połowy XVI wieku" (opublikowanej w 1923 r.), doktoryzował się na Uniwersytecie Jagiellońskim W tym też roku rozpoczął pracę zawodową, na krótko wiążąc się z Archiwum Państwowym w Krakowie, a następnie z Biblioteką Jagiellońską, której pracownikiem pozostawał do momentu powołana go na kierownika Katedry Socjologii i Etnologii UJ, tj. do roku 1934 W 1932 r. na podstawie całokształtu dorobku, dopuszczony został do kolokwium habilitacyjnego i został docentem prywatnym na UJ.

Był to już wtedy znaczący dorobek naukowy, wyrażający jednocześnie rozległe zainteresowania badawcze. Obejmował on studia z zakresu historii społeczno-gospodarczej, historii nauki i kultury, etnografii oraz pierwsze prace socjologiczne. W 1934 r., będąc w Londynie, mianowany został, jako profesor nadzwyczajny, kierownikiem katedry (objął ją w 1935), którą obejmował po J. S. Bystroniu. Katedrą tą kierował do 1965 r.. tzn. do momentu przejścia na emeryturę. Rozstając się z Uniwersytetem Jagiellońskim kontynuował swoją działalność naukową w ramach Polskiej Akademii Nauk, gdzie w 1966 roku utworzył Pracownię Socjologiczną Oddziału PAN w Krakowie, przekształconą później w Sekcję Badań Społecznych Skutków Industrializacji IFiS PAN w Warszawie. Placówką tą kierował do 1973 roku.

[…] Swoją karierę naukową rozpoczynał jako historyk i tej problematyce pozostawał wierny przez wiele lat. […] Mimo iż prace z tego pierwszego okresu zaliczane są do historiografii, to już w nich odnajdujemy tezy i propozycje badawcze, które wykraczały poza zakres uprawianej dyscypliny naukowej. W studium poświęconym kultowi św. Floriana (rok 1919) sformułowane zostały tezy dotyczące sposobu badania zjawisk historycznych, które te późniejszych latach rozwinięte zostały w postaci teoretycznych założeń tzw. metody integralnej. Kanony teoretyczne tej metody były rozwijane i precyzowane, na podstawie własnych doświadczeń empirycznych, przez cały okres działalności naukowej. W sposób najpełniejszy zostały one sformułowane w rozprawie „Budowanie teorii życia społecznego i kultury" (1962 r.) i referacie pt. „Metoda integralna" (1966 r.). Jej fundamentalne założenia opierały się na zasadzie historyzmu oraz na aspektach holizmu i funkcjonalizmu.

Zajmując się problemami należącymi do różnych dyscyplin naukowych, Kazimierz Dobrowolski poszukiwał ram teoretycznych nadających spójność Jego zainteresowaniom badawczym. Tą płaszczyzną teoretyczną stała się metoda integralna. Profesor Dobrowolski był nie tylko badaczem empirykiem, ale i teoretykiem poszukującym najbardziej adekwatnych metod opisu i wyjaśniania rzeczywistości społeczno-kulturowej. Chociaż tym, co Go najbardziej interesowało, była możliwość przebudowy rzeczywistości społecznej. Ta „możność wpływu" na rzeczywistość wynikała m.in. z preferowanej przez Niego koncepcji nauki i roli uczonego. U podstaw Jego wizji nauki w ogóle, a socjologii w szczególności, legła myśl sformułowana przez A. Frycza Modrzewskiego: „Wszelkie [...] poznanie, któremu nie towa¬rzyszy działanie, uważa się za niepełne i bezsilne". […]

Stąd też socjologia była postrzegana jako nauka, do której zadań należy obiektywne badanie rzeczywistości społecznej oraz aktywne uczestnictwo w procesach przebudowy istniejącego porządku społecznego. Postulat praktycznej użyteczności wiedzy socjologicznej (w sposób najpełniejszy sformułowany w referacie pt. „Badania socjologiczne jako podbudowa działania" — 1960 r.) rozumiany był bardzo szeroko. Z jednej strony, unikał pewnej jednostronności wynikającej ze spekulatywnego traktowania teorii, a z drugiej — wąskiego utylitaryzmu ograniczającego praktyczność do badań typu diagnostycznego i prognostycznego. […] Najbliższa była Mu koncepcja łączenia badania z działaniem, tzn. koncepcja badań, podejmujących równocześnie ważne problemy teoretyczne i praktyczne.

Samodzielność ujmowania zagadnień oraz myślenie realistyczne i krytyczne to zasady, które starał się Profesor zaszczepić nie tylko swoim uczniom, ale sam był im wierny przez całe życie. Znając dorobek światowej nauki starał się rozwijać te dokonania rodzimej myśli. które uważał za ważne i płodne poznawczo. Tak było w przypadku Jego wizji nauki, dla której impulsem było dzieło Frycza Modrzewskiego, tak było również kiedy pracował nad teorią podłoża historycznego i teo¬rią procesów żywiołowych".